Zelfsabotage door cognitieve dissonantie

maart 23, 2015

Stressmanagement

OVER FOUTEN EN DE MOEITE DIE WE NIET DOEN OM ZE AF TE LEREN.

 

  1. Antonioni: Met alle moeite waarmee wij sommige van onze fouten verbergen, konden wij ze ook gemakkelijk afleren.

Cognitieve dissonantie is een spanning die ontstaat bij het besef dat wat we doen of voelen niet overeenstemt met wat we denken. We volgen onze eigen mening dus niet. We ontkennen onze eigen waarden en overtuigingen.  En soms doen we dan dingen waarvan we weten dat ze niet goed zijn. Volgens de Amerikaanse psycholoog Leon Festinger  ontstaat dan een heel onaangename toestand binnen onszelf. Want we verkeren  in een toestand van innerlijke verscheurdheid.

Festinger werd ook beroemd door zijn  theorie van sociale vergelijking. Die theorie zegt  dat vele  mensen zichzelf voornamelijk beoordelen door zichzelf met anderen te vergelijken. In de opleiding  denktechnieken zouden we dat een extern referentiekader noemen. En wanneer je je zelfbeeld laat…

View original post 541 woorden meer

Advertenties

Zelfsabotage door cognitieve dissonantie

maart 23, 2015

OVER FOUTEN EN DE MOEITE DIE WE NIET DOEN OM ZE AF TE LEREN.

 

  1. Antonioni: Met alle moeite waarmee wij sommige van onze fouten verbergen, konden wij ze ook gemakkelijk afleren.

Cognitieve dissonantie is een spanning die ontstaat bij het besef dat wat we doen of voelen niet overeenstemt met wat we denken. We volgen onze eigen mening dus niet. We ontkennen onze eigen waarden en overtuigingen.  En soms doen we dan dingen waarvan we weten dat ze niet goed zijn. Volgens de Amerikaanse psycholoog Leon Festinger  ontstaat dan een heel onaangename toestand binnen onszelf. Want we verkeren  in een toestand van innerlijke verscheurdheid.

Festinger werd ook beroemd door zijn  theorie van sociale vergelijking. Die theorie zegt  dat vele  mensen zichzelf voornamelijk beoordelen door zichzelf met anderen te vergelijken. In de opleiding  denktechnieken zouden we dat een extern referentiekader noemen. En wanneer je je zelfbeeld laat bepalen door wat anderen van je denken, dan ben je in gevaar.

Wij zullen proberen ons gevoel en ons denken weer met elkaar in overeenstemming te brengen.

Cognitieve dissonantie is een gevoel van inconsistentie tussen wat je doet en wat je denkt. Dit veroorzaakt een onaangename innerlijke toestand.  Er zijn mensen  die dan zullen proberen hun ervaringen opnieuw te interpreteren.  Sommige mensen voelen  dan een sterke neiging om deze dissonanties te verkleinen door hun opvattingen ofwel hun  gedrag aan te passen. Met andere woorden, ze liegen dan tegen zichzelf en tegen de anderen. En dat is nefast. Want de andere mensen hebben dat wel door en zullen meewarig met het hoofd schudden. Je komt niet meer authentiek over.

Voorbeeld
Je mag lid worden van een exclusieve denktank. Dat is een hele eer. Na een paar bijeenkomsten zie je dat het gewoon een praat- en roddeltank is. Maar toch ervaar je cognitieve dissonantie. Je blijft geloven dat het een zeer wetenschappelijk gezelschap is.

Een klassiek voorbeeld:  een uil zit roerloos en heeft een muis in de gaten. Plots vliegt hij op, recht op de muis af. Maar toch was deze hem te snel af. “Ach,” zegt de uil, “Het loonde niet eens de moeite. Dit dier was te mager, vel over been.” De uil wou iets bereiken maar mislukte daarin. Hij geraakte in een toestand van cognitieve dissonantie en zocht uitvluchten om zichzelf goed te praten en goed te voelen.

Gevolgen voor werken in groepen

Medewerkers die een grote bijdrage leveren aan de werking van een groep hebben dikwijls een grote verbondenheid met de groep. Want tijd en energie steken in een groep kan een ongemakkelijk gevoel opleveren. Tenzij je denkt dat de groep ook veel te bieden heeft. En dus voel je je meer verbonden met de groep.

Waarom zouden we het zo moeilijk hebben om onze vergissingen gewoon toe te geven? Waarom verdedigen we zelfs acties, ook al weten we dat we er naast zitten. waarom stellen we ons gedrag niet bij maar  beginnen we met een proces van zelfrechtvaardiging. Dat moet ons helpen om een stevig zelfbeeld te behouden.

Waarom is het voor de meeste mensen zo moeilijk om een fout toe te geven of te bekennen dat ze zich vergist hebben? Waarom blijven ze soms tegen alle evidentie in  vasthouden aan hun opvattingen en hun manier van doen?

Zelfrechtvaardiging stelt ons in staat om spanning op te heffen en onze innerlijke rust te hervinden.
Zonder zelfrechtvaardiging zouden we gebukt gaan onder schaamte of spijt.

Maar ook de nadelen zijn duidelijk. We worden blind voor onze fouten en zullen dus niets meer bijleren.  Topmensen vertonen soms grote hebzucht, dictators onderdrukken soms  hun bevolking. Wetenschappers blijven vasthouden aan achterhaalde theorieën.  Waarom blijven sommige mensen  evidente blunders herhalen?  Juist, cognitieve dissonantie.

En de zelfrechtvaardiging garandeert hun nachtrust.  Mensen beginnen zich soms te wentelen in de slachtofferrol of bedriegen zichzelf constant.

Geen fouten maken is geen optie. Iedereen maakt wel eens fouten. Maar fouten durven toegeven en ervan leren is de kunst.

Dan hoeven we ons niet meer te vergelijken met andere mensen. Dan krijgen we vanzelf een authentiek en sterk zelfbeeld. En dan kunnen we de denktechniek van het externe referentiekader ook achter ons laten.

© Different BVBA

Dr. L. Swinnen


De opkuisfunctie van de slaap

maart 10, 2015

De gedroomde slaap

Elke dag moeten we een compleet mysterie beleven, de slaap. Dan wordt de werkelijkheid geordend en herschikt en dan ondergaat ons brein een complete wasbeurt. Geniale invallen kunnen dan soms binnenkomen en in het beste geval heb je papier en pen klaar om deze invallen te noteren. Bij het wakker worden kun je deze schrijfsels dan meestal niet meer lezen.

Slaap kan je overvallen dag en nacht.

Vele nare ervaringen worden verwerkt tijdens de slaap. Over de slaap bestaan vele mythen en verhalen. En fabels. Zo denken we soms dat de uren voor middernacht dubbel tellen, of dat je minstens acht uur per nacht moet slapen. Dat is volkomen onwaar natuurlijk.

Wat we wel weten is dat slaaptekort erg gevaarlijk kan zijn.  Je wordt dan stressgevoeliger, emoties worden uitvergroot zodat angst en ook woede kan ontstaan en je een gevaar bent in het verkeer. Je efficiëntie daalt en de kwaliteit van je leven gaat sterk achteruit.

Tijdens de slaap zijn er categorieën. Slaap heeft een bepaalde design. Tijdens de slaap doorloop je verschillende stadia.

stadium 1:  de inslaapfase

stadium 2:  de lichte slaap

fase 3 en 4: de diepe slaap met volledige ontspanning. Dat is het moment dat onze energie wordt aangevuld om de volgende dag weer fris aan de slag te kunnen.

REM-slaap: de droomslaap. REM betekent Rapid Eye Movement. Want de ogen zijn in deze fase voortdurend in beweging. Dan sorteer je de belevenissen van de dag in het korte en lange termijn geheugen. Deze belevenissen worden in de juiste context geplaatst en beter begrepen. Dit is ook de fase waarin we dromen. Vandaar dat men soms een nachtje moet slapen vooraleer tot actie over te gaan. Bij kleine kinderen is minstens de helft van de slaap een REM slaap. Ze moeten immers nog veel leren.

In het ideale geval worden per nacht minsten vier dergelijke cycli doorlopen.

Finse medici hebben een wekker voor Nokia-telefoons gemaakt. Deze wekker luistert via de microfoon naar bepaalde geluiden die de fase bepalen waarin je je bevindt in de slaapcyclus. Ook bewegingen en snurkgeluiden worden gemeten. Men wil  het moment bepalen waarop de slaper klaar is om wakker gemaakt te worden.

 

 

 

Storende factoren in de slaap

Heel wat factoren kunnen uw slaap beïnvloeden:

  • Ploegendienst verstoort de slaapcyclus en het is niet aangewezen een gans mensenleven in ploegen te werken.
  • Zware maaltijden of veel alcoholgebruik voor het slapen gaan werken zeer storend
  • Lawaai
  • Spanning, angst of woede voor het slapen gaan
  • Medicatie en de kwaliteit van bed en matras
  • De obsessie voor een goede slaap werkt tegen ons. Als we WILLEN slapen, dan lukt het niet. Een goede slaap komt rustig, organisch, en vanzelf. Je kunt het gebeuren niet forceren en vooral het veelvuldig gebruik van slaapmiddelen is een slecht idee

 

Functies van een goede slaap

1. Je leeft gezond dankzij een goede slaap.  Na langere tijd met slapeloze nachten kun je ernstige gezondheidsproblemen krijgen. Hogere glucose  spiegels in je bloed, hartklachten en obesitas.

2. Jouw seksleven zal verbeteren als je je slaap verzorgt.  Bij mannen daalt testosteron na een slechte nacht.  Dat kan een relatie ernstig verstoren.

3. Tijdens de slaap gebeuren veel cognitieve verwerkingen. Informatie wordt geanalyseerd en geordend. De gebeurtenissen van de afgelopen dagen krijgen een kleur en herinneringen worden opgeslagen. Emoties worden verwerkt.

Deze processen zijn zeer belangrijk. Dankzij deze cognitieve processen blijven we niet vast zitten in akelige emoties. Angst en woede nemen af. En een herinnering kan gemakkelijk weer naar “boven” gehaald worden en in de juiste context geplaatst. Nieuwe feiten moeten in de juiste context worden geplaatst. Dit moet allemaal tijdens de slaap gebeuren want anders zou de informatie die tijdens het wakker zijn binnenkomt de informatie verstoren die nog moet worden verwerkt.

 

4. Onthouden en leren gaat beter na een goede slaap.

De hoeveelheid slaap die je nodig hebt stijgt als je weinig geslapen hebt de laatste dagen. Dan creëer je een slaapschuld.  Je lichaam stuurt signalen om je te verplichten die slaapschuld in te halen.  Ondertussen zal je beoordelingsvermogen en je  energie in slechte zin evolueren. Het is daarom van groot belang je slaapschuld snel in te halen. En een slechte nacht vergt al vlug enkele nachten gezonde en diepe slaap.  Je zult merken dat je vlugger in slaap valt als je die schuld hebt ingehaald.

Wat er verder gebeurt met informatie is ook belangrijk. Overdag komen duizenden indrukken op ons af. Soms erg subtiel. Oogcontact, intonatie van een gesprekspartner, kleuren die ons overdag niet zijn opgevallen. Tijdens de slaap gaat ons brein hiermee aan het werk. Wat heeft betekenis, wat is louter toeval?

Na een nachtje slapen kunnen we dan beter onthouden en begrijpen. We zijn een beetjes slimmer geworden. In studies bij studenten merkten wetenschappers op dat studenten die overdag studeren, dan een nachtje slapen en dan een test deden, veel betere resultaten hadden dan een proefgroep van studenten die onmiddellijk na het studeren een examen moest afleggen. Leren is van groot belang om te overleven. Iets wat gevaarlijk is moeten we in de categorie ‘gevaar!’ steken zodat we deze gevaarlijke toestand geen tweede keer moeten herbeleven. Leren is moeilijk. Maar slapen is leren. Ook tijdens het namiddagdutje. Maak er gebruik van!

5. Tijdens de slaap wordt ons brein “gewassen”, volgens het wetenschappelijk tijdschrift Science.De hersencellen nemen wat af in volume en zo hebben bepaalde  lichaamsvloeistoffen vrije doorgang. Deze vloeistoffen ruimen dan afvalstoffen op. Deze afvalstoffen zijn een gevolg van de spanningen overdag en zitten tussen de cellen.

Dit proces is de belangrijkste motivatie om het slapen goed en voldoende te verzorgen. Want in wakkere toestand is dat opruimproces niet mogelijk. Het kost teveel energie als de hersenen actief zijn.

Problemen met deze reiniging kunnen we ons echt niet veroorloven. Want ze dragen bij tot ziekten als dementie.  Dit moet nog nader worden onderzocht maar de aanwijzingen zijn duidelijke en overdonderend. En de slaap is noodzakelijk. Een brein moet opgeruimd en geordend worden. En net als met het opruimen van je bureel is daar rust voor nodig. Je kunt niet multitasken. Werken en opruimen gaan niet tezamen. Het afvoersysteem in het brein is op zijn best tijdens de slaap. De giftige eiwitten die zich hebben opgehoopt terwijl het brein maximaal werkt moeten worden verwijderd. Deze giftige stoffen verdwijnen tijdens de slaap na een grondige opruimactie. Deze opruimactie is maar mogelijk door de lichte inkrimping die de hersenen dan doormaken zodat de afvoer op zijn best verloopt. De “afval” komt via het bloed in de lever terecht en wordt daar verbrand. Dit mechanisme is zeer actief tijdens de slaap zodat het brein ook tijdens de slaap energie verbruikt. Er moet dus gekozen worden. Ofwel wordt energie verbruikt om alert te zijn, ofwel gaan de hersencellen aan het opruimen. Daarom is de slaap zo belangrijk. En daarom sta je best tijdens de nacht niet op om andere activiteiten te doen. Want dan wordt de opruimactie stop gezet.

6. Het slaapritme is mooi geregeld. Het hormoon melatonine verwekt slaperigheid en wordt actief bij de duisternis. Dus in de nacht vallen we als het goed is, vanzelf in slaap. Nu hebben heel wat mensen dat mechanisme verstoord want we hebben tegenwoordig kunstlicht en beeldschermen. Daarmee kun je je hele nachten wakker houden. De uitvinding van de gloeilamp is een ramp voor een goede slaap. Wellicht was in oorsprong de slaap geregeld om tijdens de duisternis inactief te worden. In de oertijd viel er tijdens de nacht weinig te beleven. De oermens kon niet op zoek naar voedsel en de omgeving werd gevaarlijk door de aanwezigheid van roofdieren die een goed zicht hadden in  het donker. De oermensen zochten dus een schuilplaats op als het donker werd en trokken zich terug in holen en spelonken waar het veiliger was.

 

Tips

  1. Zorg voor voldoende beweging overdag. Liefst buiten in open lucht en in de zon als het kan. Oefen overdag, liefst voor het middagmaal. Ben je ouder dan 45 jaar en ben je niet gewoon te oefenen, loop dan even bij de arts langs vooraleer je eraan begint. Laat je ademhaling, hart en bloeddruk zeker controleren.
  2. Vermijd zware maaltijden en alcohol vlak voor het slapen.
  3. Een gemiddelde persoon heeft 7-9 uur slaap per nacht nodig. Best handhaaf je een vast schema. Want je hebt allemaal een interne klok om het dag-nacht ritme te regelen. Het is gemakkelijk te leven volgens dat ritme van deze interne klok. Dan blijf je gemakkelijker wakker als het nodig is en slaap je gemakkelijker in op vaste tijdstippen. Het hormoon melatonine speelt daarbij een grote rol.  Het is lichaamseigen en je maakt melatonine aan bij het invallen van de duisternis. Dat veroorzaakt dan slaperigheid. Omdat het een hormoon is mag je een supplement enkel nemen op strikt doktersadvies. Men kent de gevolgen van een inname niet op langere termijn en je weet maar nooit. Neem melatonine nooit als slaapmiddel maar uitzonderlijk eens als slaapregulator. Maak gebruik van jouw normaal bioritme, geregeld door melatonine. Probeer daarom in de winter misschien iets meer te slapen dan in de zomer. Want er is dan minder licht en dus maken we meer melatonine aan.
    En blijf in elk geval niet tot laat in de nacht wakker voor een beeldscherm staren. Want dan verstoor je het normale ritme.
  4. Onze interne klok werkt het best als de slaapkamer aanzet tot slapen: voldoende duister, rustig, niet te warm en niet te koud. En geen andere activiteiten op de slaapkamer zoals TV-kijken of boeken lezen.
  5. Plan de gebeurtenissen van de volgende dag niet nog laat in de avond. Want de zorgen en angsten die morgen misschien komen kun je best missen voor je gaat slapen. Plan je volgende dag onmiddellijk na het avondmaal en stop dan met piekeren. Als je dat een aantal maanden vol houdt dan zul je zien dat het een gewoonte wordt. Niet meer piekeren gedurende de avond. Pieker op vaste tijdstippen overdag. Tijdens de avonduren is het tijd om relax te leven.
  6. Een dutje overdag is gezond. Dus als je de mogelijkheid hebt, is dat aan te raden. Een korte nap overdag kan ervoor zorgen dat je beter functioneert, je bloeddruk kan dan dalen, en je leeft zelfs langer. Maar als je slaapproblemen hebt moet je degelijke nap wel kort houden, een 30 minuten is goed, en best vroeg in de namiddag.
  7. Eet geen zware maaltijdeden voor het slapen. Dan moet de beschikbare energie niet naar het maagdarmstelsel en kan deze energie gebruikt worden voor het opruimen van giftige eiwitten.
  8. Een goede methode om de broodnodige slaap te verzorgen is even voor het slapen gaan relaxatieoefeningen te doen. Ook kan je rustige situaties visualiseren, met beelden vol kleur en beweging. Of mediteren.
  9. Een ernstige slaapverstoorder kan lage rugpijn of nekpijn zijn.  Dat kan zelfs toenemen in bed. Vraag advies aan je dokter. Raadpleeg een specialist om te kunnen slapen op een aangepaste matras en hoofdkussen. Een matras is een individueel iets. Een juiste keuze vraagt veel meten en uitlijnen.

10. Als deze inzichten en technieken niet helpen, consulteer een dokter. Neem niet te vlug of te  langdurig medicatie, en zeker niet op eigen houtje. Meer dan 28 procent van de bevolking geeft aan  zware problemen te hebben met de slaap. Dat wordt erger met het ouder worden. En dan neemt men  vlug een slaappil. Een automatisme met zware negatieve gevolgen. Medicatie is verslavend en verstoort  de REM-slaap. Men leert minder tijdens de slaap en de opkuisactie in ons brein verloopt veel moeizamer.